Tuarascáil Speisialta 108 – Tuairisceoireacht Airgeadais na hEarnála Poiblí i gcomhair 2017

Foilsithe an 23 Eanáir 2020

Baineann tábhacht bunúsach le hullmhú agus foilsiú tráthúil na ráiteas airgeadais iniúchta don chuntasacht agus don mhaoirseacht éifeachtach ar chomhlachtaí poiblí. 

Leis an tuarascáil seo, déantar athbhreithniú ar thráthúlacht na tuairisceoireachta airgeadais san earnáil phoiblí agus dírítear go príomha ar ráitis airgeadais do thréimhsí a tháinig chun críche in 2017. Sonraítear na comhlachtaí sin mar ar tharla moilleanna sa tuairisceoireacht agus leagtar amach cúiseanna na moilleanna sin. Déantar achoimre sa tuarascáil freisin ar chineálacha na saincheisteanna a tugadh chun solais i dtuarascálacha iniúchóireachta an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste ar ráitis airgeadais i gcomhair 2017. Foilsíodh tuarascálacha comhchosúla ar ráitis airgeadais do thréimhsí a tháinig chun críche in 2016, 2015 agus 2014 roimhe. 

Táirgeadh ráitis airgeadais 2017 agus críochnú na hiniúchóireachta

Bhí an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste freagrach as ráitis airgeadais 2017 a iniúchadh ó 285 comhlacht agus ciste poiblí lenar bhain láimhdeachas comhiomlán €230 billiún.

I gcoitinne, ceanglaítear ar chomhlachtaí poiblí a ráitis airgeadais a chur i láthair lena n-iniúchadh faoi cheann dhá go trí mhí ó dheireadh a dtréimhse cuntasaíochta. Tháirg gach roinn agus oifig rialtais a gcuntais leithreasa 2017 agus 2018 faoi spriocdháta reachtúil na dtrí mhí tar éis dheireadh na bliana. Tháirg thart faoi dhá thrian (64%) de chomhlachtaí eile dréachtráitis airgeadais 2017 lena n-iniúchadh faoi cheann trí mhí ó dheireadh a dtréimhse cuntasaíochta. Ba é an figiúr comhfhreagrach i gcomhair bhliain chuntais 2018 ná 72%. 

Faoi dheireadh Mheán Fómhair 2018, bhí iniúchóireachtaí críochnaithe i leith 61% de ráitis airgeadais i gcomhair bhliain chuntais 2017. B’ionann iad seo agus 97% de luach láimhdeachais 2017 a iniúchadh.

Cuntais chun deiridh

Ag deireadh 2018, bhí ocht sraith de ráitis airgeadais i gcomhair 2017 nó tréimhsí níos luaithe nach raibh deimhnithe. Tá feabhsú tagtha de réir a chéile air seo ó dheireadh 2015 nuair a bhí 25 sraith de ráitis airgeadais chun deiridh. 

Bhí cúig chinn de na cuntais a bhí chun deiridh ag deireadh 2018 san earnáil ardoideachais. Cé go bhfuil dul chun cinn suntasach déanta chun tráthúlacht na tuairisceoireachta airgeadais san earnáil sin a fheabhsú, caithfidh roinnt institiúidí a gcuid feidhmíochta maidir leis sin a fheabhsú fós. 

Tuairim maidir leis na ráitis airgeadais

Ag brath ar cheanglais an chreata airgeadais áirithe a ghlactar, deirfear a thuairim i dtuarascáil iniúchóireachta an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste maidir le cibé acu an bhfuil a méid seo a leanas fíor sna ráitis airgeadais (nó nach bhfuil) 

  • go dtugtar léargas fíorcheart ar shócmhainní, dliteanais agus staid airgeadais an aonáin ag deireadh na bliana airgeadais, agus ar a ioncam agus a chaiteachas don bhliain, nó 
  • go gcuirtear idirbhearta agus iarmhéideanna an aonáin i láthair i gceart.

Tugtar tuairim iniúchóireachta gan choinníoll má thugann na ráitis airgeadais léargas fíorcheart ar na hidirbhearta/iarmhéideanna (de réir mar is cuí) nó má chuirtear i láthair i gceart iad. Murab amhlaidh seo, féadfar tuairim iniúchóireachta le coinníoll a thabhairt.

Fuair formhór ráiteas airgeadais 2017 tuairim iniúchóireachta gan choinníoll — ní raibh tuairim le coinníoll ceangailte ach le trí chinn déag. I ngach ceann de na cásanna sin, bhain an bonn leis an tuairim le coinníoll a thabhairt le saincheisteanna cuntasaíochta ó thaobh pinsin.

Beag beann ar cibé acu an mbíonn an tuairim iniúchóireachta le coinníoll nó gan choinníoll, féadfar aird a tharraingt i dtuarascáil iniúchóireachta an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste ar ábhar ó thaobh na cuntasaíochta ar meastar é a bheith tábhachtach go mbeadh úsáideoirí ar an eolas faoi agus iad ag léamh agus ag tuiscint na ráiteas airgeadais. Cuireadh 25 ábhar chun solais ar an mbealach seo i dtuarascálacha iniúchóireachta 2017, lena n-áirítear

  • ocht gcás lenar leagadh amach mínithe a soláthraíodh sna ráitis airgeadais faoi easnaimh nó dliteanais charntha, agus an fáth go measann na comhlachtaí a bhí i gceist gur ‘gnóthais leantacha’ fós iad
  • cúig chás déag inar thug comhlachtaí, a ghineann ioncam suntasach neamh-Stáit óna gcuid gníomaíochtaí, cuntas sa dóigh a bhfuil siad ag súil le dliteanais phinsin amach anseo a mhaoiniú
  • aon chás amháin nár aithníodh dliteanais phinsin fhabhraithe ann ar feitheamh idirbheartaíocht a bheith tugtha chun críche maidir le cén comhlacht poiblí a chomhlíonfaidh na dliteanais
  • aon chás amháin inar tháinig athrú ábhartha ar bheartas cuntasaíochta an chomhlachta le haghaidh sócmhainní oidhreachta.   
Tuairisceoireacht maidir le heisceachtaí

Tagraítear do chúrsaí shonracha eile i dtuarascálacha iniúchóireachta i gcás go meastar gur cuí iad a chur ar a shúile don Oireachtas. Baineann cúrsaí dá leithéid le húsáid chistí poiblí i gcoitinne, nó le saincheisteanna ó thaobh rialachais agus rialaithe. Sonraíodh 91 ábhar dá leithéid sna tuarascálacha iniúchóireachta a deimhníodh go dtí seo i gcomhair 2017. B’ionann beagnach leathchuid na n-ábhar a tuairiscíodh agus cásanna a bhain le comhlachtaí poiblí nár chomhlíon an próiseas soláthair ábhartha do cheannacháin ar luach €500,000 níos mó i leith earraí agus seirbhísí. I gcoitinne, bhain an fuílleach le laigeachtaí ó thaobh an rialaithe a tharla i rith 2017 agus le buairimh maidir le leordhóthanacht acmhainní iniúchóireachta inmheánaí agus aschuir.