Tuarascáil Speisialta 96 – Costas an Choimisiúin um Dhrochúsáid Leanaí a Fhiosrú agus an Cúiteamh

Foilsithe 09 Márta 2017

Rinne an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste scrúdú ar chostas an fhiosraithe agus an chúitimh um dhrochúsáid leanaí. Den chuid is mó tá obair an Choimisiún um Dhrochúsáid Leanaí a Fhiosrú agus obair an Bhoird um Shásamh críochnaithe. Meastar go bhfuil costas €1.5 billiún go dtí deireadh 2015 ar an gcoimisiún um dhrochúsáid leanaí agus ar an gcúiteamh. Tá an costas don Stát agus an t-am a tógadh chun an próiseas a thabhairt chun críche imithe go mór thar an méid a measadh ag an tosach.

Coimisiún um Dhrochúsáid Leanaí a Fhiosrú

Meastar gur chosain obair an Choimisiúin €82 milliún – thuar an Roinn Oideachais agus Scileanna i dtosach costas €2.5 milliún.

Foilsíodh an tuairisc deiridh den Choimisiún, ar a dtugtar tuairisc Ryan, i mí na Bealtaine 2009.

Scéim Cúitimh

Tá an scéim cúitimh freagrach as an gcuid is mó de na costais, a meastar a bheith €1.25 billiún. Ba é €250 milliún costas tuartha bunaidh na scéime.

Faoi dheireadh 2015, rinneadh dámhachtain iomlán €970 milliún le 15,579 éilitheoirí – meán-dámhachtain €62,250. Bhí 85% de na dámhachtainí ag €100,000 an duine, nó faoi sin. An dámhachtain ba mhó a rinneadh ná €300,000.

Faoi 31 Nollaig 2015, bhí íocaíochtaí costais dlí ceadaithe €192.9 milliún ag an Bord Cúitimh le híoc le 991 gnólacht dlí i ndáil le 15,345 iarratas. Íocadh idir €1 milliún agus €5 milliún an ceann le 17 ngnólacht dlí agus íocadh suimeanna idir €5 milliún agus €19 milliún an ceann le seacht ngnólacht.

Tacaíochtaí Eile

Taobh amuigh den scéim cúitimh, cuireadh tacaíochtaí eile i bhfeidhm chun cabhrú le hiar-chónaitheoirí de chuid na n-institiúidí. Meastar go bhfuil caiteachas foriomlán €176 milliún ar sheirbhísí sláinte, tithíochta, oideachais agus comhairleoireachta. Ó 2013, cuireann an Bord um an gCiste Reachtúil Foras Cónaithe, ar a dtugtar Caranua, seirbhísí tacaíochta ar fáil do mharthanóirí ó airgead a thug na cuallachtaí reiligiúnaigh tar éis fhoilsiú thuairisc Ryan in 2009.

Deonacháin ó na Cuallachtaí Reiligiúnaigh

Ba é polasaí an Rialtais ná dul ar thóir costas an chúitimh a roinnt ar bhonn 50:50 leis na cuallachtaí reiligiúnaigh. Theastódh sé seo go dtabharfadh na cuallachtaí reiligiúnaigh €760 milliún. Go dtí seo, thairg na cuallachtaí cothrom le tuairim is 23% den chostas foriomlán. Is ionann tuairim is 13% den chostas agus deonacháin a fuarthas ó na cuallachtaí suas go dtí deireadh 2015.

Síníodh comhaontú slánaíochta in 2002 idir an Stát agus 18 gcuallacht reiligiúnaigh a d’aontaigh airgead a thabhairt i leith chostais an chúitimh trí mhaoin, airgead agus acmhainní eile a aistriú, ar luach iomlán €128 milliún, agus tá €21 milliún de seo fós le haistriú chuig an Stát ag deireadh 2015.

Tar éis fhoilsiú Thuairisc Ryan in 2009, thairg na cuallachtaí airgead agus maoin bhreise ar luach €353 milliún. Rinneadh athbhreithniú ar an gcomhthairiscint seo go €226 milliún i mí Mheán Fómhair 2015. Sé bliana tar éis fhoilsiú thuairisc Ryan, ní bhfuair an Stát ach €85 milliún (38%) den tairiscint €226 milliún.

Torthaí an Chúitimh agus Ceachtanna Foghlamtha

Níl meastóireacht breathnaithe siar ar an scéim cúitimh déanta agus ní dhearnadh aon fhoráil sa reachtaíocht le go ndéanfadh an Bord Cúitimh a leithéid d’athbhreithniú.

De réir mar a thagann an scéim cúitimh agus an Coimisiún chun críche, bheadh sé úsáideach meastóireacht a dhéanamh ar an dá cheann díobh. Leis seo, ba chóir go ndéanfaí sainaithint ar na ceachtanna a foghlaimíodh agus na feabhsuithe a fhéadtar a dhéanamh le haghaidh aon scéimeanna cúitimh agus/nó coimisiúin fiosraithe amach anseo.