Tuarascáil Speisialta 97 – Riar agus Bailiú na Mótarchánach

Foilsithe 27 Márta 2017

Tá tuarascáil speisialta ullmhaithe ag an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste maidir le scrúdú ar riar agus bailiú na mótarchánach. Rinneadh an scrúdú seo mar chomhoibriú idir Oifig an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste agus an tSeirbhís Iniúchóireachta Rialtais Áitiúil.

Na príomhthorthaí

Tá róil suntasacha ag an Roinn Tithíochta, Pleanála, Pobail agus Rialtais Áitiúil, ag an Roinn Iompair, Turasóireachta agus Spóirt, agus ag údaráis áitiúla ó thaobh riar agus bailiú na mótarchánach.

Fáltais ón mótarcháin

Bailíodh beagáinín os cionn €1 billiún i mótarcháin in 2015, agus bailíodh dhá thrian de trí íocaíochtaí ar líne. Cé go bhfuil líon na bhfeithiclí a ngearrtar cáin orthu tar éis méadú le blianta beaga anuas, tá an t-ioncam tite. Ar an meán íoctar cáin atá go mór níos lú ar charranna nua a ngearrtar cáin orthu ar bhonn astuithe an innill, i gcomparáid le carranna níos sine a ngearrtar cáin orthu ar bhonn mhéid an innill. Má fhanann cúinsí eile gan athrú, is éard a bheidh mar thoradh ar an treocht seo ná go mbeidh laghdú de bheagnach aon cheathrú (nó €260 milliún) ar leibhéal an ioncaim bhliantúil mótarchánach faoi 2024.

Costais bhailiúcháin

Ní dhéantar tiomsú ná tuairisciú lárnach ar an costas foriomlán as an gcóras mótarchánach a riar. Tugtar le fios sna sonraí a tiomsaíodh don scrúdú seo go bhfuil costas tuairim is €49 milliún sa bhliain ar bhailiú agus ar an gcóras mótarchánach a riar. Léirítear ann chomh maith go raibh an costas in 2014 ar íocaíocht chánach le custaiméir a phróiseáil in oifig mótarchánach (€10) dhá oiread an íocaíocht ar líne (€5).

Féadtar beagnach idirbheart athnuachana a dhéanamh ar líne anois. In 2015, baineadh úsáid as an áis ar líne le haghaidh 67% d’idirbhearta agus tá an ráta seo ag méadú gach bliain. Mar thoradh ar an bhfás ar idirbhearta ar líne, tá laghdú tagtha ar idirbhearta in oifigí mótarchánach. Tá meastóireacht ar chostais bhailiúcháin agus cúinsí eile a bhfuil tionchar acu ar chustaiméirí ag teastáil chun bheith mar bhonn eolais ag an bhforbairt amach anseo ar an mbailiú mótarchánach, agus ag an bhforbairt amach anseo ar sheirbhísí bainteacha eile nach bhfuil á gcur ar fáil ach amháin in oifigí mótarchánach.

Rialuithe mótarchánach

Ní dhéantar monatóireacht ná tuairisciú ar leibhéal na comhlíontachta le rialacháin mótarchánach. Mar sin, níl aon mheastachán ann ar an ráta imghabhála mótarchánach agus níor deimhníodh tionchar na n-athruithe do rialacháin a rialaíonn dearbhuithe um fheithiclí curtha den bhóthar. Tá teorainn ar bhailíochtú na faisnéise a chuirtear ar fáil nuair atá cáin á gearradh ar fheithicil.

Leis an dul chun cinn sa teicneolaíocht, féadfaidh sé go mbeidh deiseanna ann laghdú a dhéanamh ar chostas an chórais mótarchánach a riar. Thaifead an an Ríocht Aontaithe méadú, áfach, san imghabháil – ó 0.6% go 1.4% – tar éis gur baineadh an riachtanas go léireofaí diosca mótarchánach.

Tugtar le fios in athbhreithniú deascbhunaithe ar idirbhearta, a reáchtáladh don scrúdú seo, go bhfuil méadú ann i sciar na n-aistrithe rialta úinéireachta ar fheithiclí aonair. Féadfaidh sé go ndéantar é seo chun mótarcháin a imghabháil trí leas a bhaint as socruithe riaracháin trína ligtear gan riaráistí cánach a iarraidh nuair a athraíonn úinéireacht feithicle. Le monatóireacht thráthrialta ar chomhlíontacht agus anailísiú sonraí ar idirbhearta mótarchánach, chuirfí bonn eolais ar fáil d’údaráis i leith treochtaí ag teacht chun cinn agus thacófaí le bearta riosca-bhunaithe forfheidhmiúcháin.