Tuarascáil Speisialta 98 – Soláthair Iompair Scoile

Foilsithe 25 Deireadh Fómhair 2017

Déanann an Roinn Oideachais agus Scileanna (an Roinn) maoiniú ar sholáthar seirbhísí iompair ó bunscoileanna agus iar-bhunscoileanna agus ar ais arís le haghaidh leanaí a bhfuil cónaí orthu achar fada ón scoil is gaire dóibh. Fostaíonn an Roinn Bus Éireann chun seirbhísí iompair scoile a sheachadadh ar a son. Tá athbhreithniú déanta ag an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste ar an tseirbhís agus déantar tuairisciú ann ar cé acu an bhféadann nó nach bhféadann an Roinn a léiriú go bhfuil luach ar airgead á bhaint amach de bhun a chuid socruithe le Bus Éireann chun an tseirbhís a sheachadadh agus cé acu an bhfuil nó nach bhfuil maoirseacht dhóthanach i bhfeidhm. Is iad seo a leanas na príomhthorthaí.

Costas

In 2015, chosain seirbhísí iompair scoile €173 milliún ar an Roinn Oideachais agus Scileanna (an Roinn) – tuairim is €1 milliún in aghaidh an lae scoile. Fostaíonn an Roinn Bus Éireann chun seirbhísí iompair scoile a sheachadadh ar a son. Ba ionann íocaíochtaí le Bus Éireann in 2015 agus €149 milliún (glan ó €14 milliún i dtáillí a bhailigh Bus Éireann ó dhaltaí a íocann táillí). Baineann an costas fanta, €24 milliún, go príomha le tionlacaithe dóibh siúd le riachtanais speisialta agus le deontais iompair.

Tá an tseirbhís iompair scoile fóirdheonaithe go mór, agus ní bhfuarthas ach 8.4% de chostas na scéime ar ais ó dhaltaí a íocann táillí in 2015. Bhí meánchostas bliantúil tuairim is €1,800 in 2015 ar dhaltaí incháilithe a iompar.

Oibríochtaí

Bhí áit iompair de 163,000 suíochán in 2015 ar an bhflít tiomanta busanna iompair scoile (is é sin gan tacsaithe san áireamh, ná daltaí a bhain leas as seirbhísí sceidealaithe Bhus Éireann/CIÉ). Bhí figiúr comhchosúil áiteanna iompair ann in 2007. Laghdaigh líon na ndaltaí incháilithe a iompraíodh ar an bhflít tiomanta busanna ó 117,000 in 2007 go 85,000 in 2015. Tá cuid de na suíocháin le spáráil in úsáid ag daltaí a bhfuil ticéid ar lacáiste acu. Meastar go bhfuil acmhainn spártha suntasach 35% fós ann nuair a chuirtear na daltaí uile san áireamh. Chomh maith leis sin, ní úsáideann mórán sealbhóirí ticéad úsáid as an tseirbhís gach lá.

Níl laghdú den chineál céanna i gcostais fhoriomlána ann is atá i gceist leis an laghdú sa líon úsáideoirí ar an scéim. Deir an Roinn gurb éard is bunús leis seo, nó cuid den bhunús ar a laghad, ná an t-éileamh méadaithe ar iompar scoile ó dhaltaí a bhfuil riachtanais oideachais speisialta acu.

Maoirseacht

Níl aon chomhaontú seirbhíse ar bun idir an Roinn agus Bus Éireann. Níor tháinig aon athrú suntasach in 40 bliain ar an bpríomhdhoiciméad a rialaíonn an caidreamh idir na páirtithe. Gineann Bus Éireann ráiteas cuntais bliantúil don Roinn mar chuid dá riachtanais tuairiscithe. Níl taca iomlán ráiteas airgeadais san áireamh leis seo. Chomh maith leis sin, ní dhéantar na príomhspreagthaí costais a shainaithint ní thugtar eolas sa chuntas chun tacú leis an Roinn chun bainistiú agus maoirseacht éifeachtach a dhéanamh ar an tseirbhís. Tá riosca iomlán airgeadais na scéime á iompar ag an Roinn.

In ainneoin go ndéantar cur síos ar shocraíocht 1975 mar shamhail aisghabhála costais, charn Bus Éireann farasbarr €11.2 milliún ón scéim a oibriú suas go deireadh 2015. Tuigeann an Roinn go bhfuil maoiniú carntha farasbairr thar an gcostas tabhaithe curtha ar leataobh agus bainfidh Bus Éireann úsáid as chun costais na n-oibríochtaí iompair scoile amach anseo a íoc. Ní thacaíonn ráitis airgeadais reachtúla Bhus Éireann 2015 leis an suíomh seo.