Tuarascáil Speisialta 99 – Tuairisciú Airgeadais Earnála Poiblí i leith 2015

Foilsithe 07 Samhain 2017

Déanann comhlachtaí san earnáil phoiblí bainistiú ar chistí suntasacha poiblí. I ndáil leis an mbliain cuntais 2015, bhí an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste freagrach as iniúchadh a dhéanamh ar ráitis airgeadais bhliantúla le 292 comhlacht poiblí agus cistí le láimhdeachas tugtha le chéile de €213 billiún. Chun cuntasacht phoiblí agus maoirseacht éifeachtach a chinntiú, ba ghá an t-iniúchadh ar na ráitis airgeadais sin agus a gcur i láthair tráthúil don Oireachtas.

Rinneadh athbhreithniú sa tuairisc seo thráthúlacht tuairiscithe airgeadais san earnáil phoiblí agus díríodh go príomha ar ráitis airgeadais do thréimhsí a chríochnaigh in 2015. Rinneadh athbhreithniú ann ar na comhlachtaí ina raibh moilleanna maidir le tuairisciú, agus na cúiseanna a bhí leis na moilleanna sin. Tugtar achoimre sa tuairisc ar na cineálacha ceisteanna a tugadh chun aird i dtuarascálacha iniúchóireachta an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste ar ráitis airgeadais le haghaidh 2015.

Giniúint ráiteas airgeadais agus críochnú iniúchtaí

Go ginearálta, iarrtar ar chomhlachtaí earnála poiblí a ráitis airgeadais a chur i láthair le haghaidh iniúchta taobh istigh de dhá go trí mhí ó dheireadh a dtréimhse chuntasaíochta. D’ullmhaigh gach ceann de na cuntais leithreasa i leith 2015 laistigh den tréimhse trí mhí iarrtha, ach amháin i gcás cuntas leithreasa amháin. I gcás comhlachtaí eile, níor ghin ach 40% díobh a dréachtráitis airgeadais le haghaidh iniúchta taobh istigh de thrí mhí ó dheireadh a dtréimhse chuntasaíochta. Ba fheabhsú beag é seo, ar an meán, áfach, i gcomparáid leis an mbliain roimhe.

Faoi dheireadh mhí Mheán Fómhair 2016, bhí na hiniúchtaí ar dhá thrian de ráitis airgeadais 2015 tugtha chun críche. Ba ionann iad seo agus 96% de luach an láimhdeachais a iniúchadh.

Cuntais a chur i láthair an Oireachtais

Bhí feabhsú suntasach ann ó thaobh tráthúlacht na ráitis iniúchta airgeadais a chur i láthair an Oireachtais. Is gnách go n-iarrtar iad a chur i láthair an Oireachtais taobh istigh de thrí mhí ó dheimhniú an iniúchta. Cuireadh i láthair 70% de ráitis airgeadais i leith 2015 in am, i gcomparáid le níos lú ná 60% i leith 2014.

Cuntais i riaráistí

Ag deireadh 2016 bhí 16 de ráitis airgeadais i leith 2015 nó tréimhsí roimhe sin nach raibh deimhnithe fós.

Bhain sé (6) cinn díobh seo le cuntais boird oideachais agus oiliúna. Tháinig athrú suntasach eagraíochtúil ar an earnáil sin ó 2013 agus is fachtóir rannpháirteach do na moilleanna é seo fós. Ní raibh ráitis airgeadais iniúchta i leith 2015 ginte ag ceithre bhord oideachais agus oiliúna faoi dheireadh mhí Lúnasa 2017.

Tá feabhsú le feiceáil in earnáil na n-ollscoileanna, earnáil ina raibh ráta ard cuntas i riaráistí ann roimhe seo. Faoi dheireadh 2016, níor deimhníodh trí chuntas i leith bhliain cuntais 2014/2015. Tá siad seo deimhnithe ó shin.

Ábhair dá dtagraítear i dtuairiscí iniúchtaí

Fuarthas tuairim shoiléir iniúchóireachta i leith an chuid is mó de ráitis airgeadais 2015 – níor cáilíodh ach trí cinn díobh siúd a deimhníodh go dtí seo.

As na tuairiscí iniúchóireachta a eisíodh go dtí seo le haghaidh ráitis airgeadais 2015, tugadh chun aird 44 ábhar de bhun ailt ‘béim ar ábhar’. Tugtar iad seo chun aird chun cabhrú le húsáideoirí tuiscint a fháil ar an bhfaisnéis sna ráitis airgeadais. Sa chuid is mó de na cásanna, tagann na deacrachtaí céanna aníos ó bhliain go bliain toisc go bhfuil siad taobh amuigh de rialú an chomhlachta bhaintigh, é sin nó is cosúil nach réiteofar iad sa ghearrthéarma. As na hábhair a tuairiscíodh, folaítear comhlachtaí poiblí a ghineann cuntais fhabhraithe nach ndéanann tuairisciú ar dhliteanais phinsin ar an ngnáthbhealach. Tarlaíonn sé seo i gcás líon suntasach comhlachtaí den chineál seo.

Is ar bhonn eisceachtúil a thagraítear d’ábhair eile i dtuairiscí iniúchóireachta, sa chás go meastar go bhfuil sé cuí an t-ábhar a thabhairt chun aird an Oireachtais. Go hiondúil, baineann ábhair den chineál seo le húsáid cistí poiblí, nó deacrachtaí rialachais agus rialaithe. Sainaithníodh 56 ábhar den chineál seo sna tuairiscí iniúchóireachta a eisíodh go dáta i leith 2015. Leanadh de chásanna ina bhfuair comhlachtaí poiblí earraí agus seirbhísí gan próisis chuí iomaíochta a úsáid.