Tuarascáil Speisialta 100 – Tuairisciú Airgeadais Earnála Poiblí i leith 2016

Foilsithe 11 Iúil 2018

Bunrud i gcuntasacht agus maoirseacht éifeachtach ar chomhlachtaí poiblí is ea ráitis airgeadais iniúchta a ullmhú agus a fhoilsiú go tráthúil. I ndáil leis an mbliain cuntais 2016, bhí an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste freagrach as iniúchadh a dhéanamh ar ráitis airgeadais bhliantúla le 287 comhlacht poiblí agus cistí le láimhdeachas tugtha le chéile de €218 billiún.


Rinneadh athbhreithniú sa tuairisc seo thráthúlacht tuairiscithe airgeadais san earnáil phoiblí agus díríodh go príomha ar ráitis airgeadais do thréimhsí a chríochnaigh in 2016. Rinneadh athbhreithniú ann ar na comhlachtaí ina raibh moilleanna maidir le tuairisciú, agus na cúiseanna a bhí leis na moilleanna sin. Tugtar achoimre sa tuairisc ar na ceisteanna a tugadh chun aird i dtuarascálacha iniúchóireachta an Ard-Reachtaire Cuntas agus Ciste ar ráitis airgeadais le haghaidh 2016. Foilsíodh roimhe seo tuairiscí comhchosúla ar ráitis airgeadais do thréimhsí a chríochnaigh in 2015 agus 2014.

Giniúint ráiteas airgeadais agus críochnú iniúchtaí

Go ginearálta, iarrtar ar chomhlachtaí earnála poiblí a ráitis airgeadais a chur i láthair le haghaidh iniúchta taobh istigh de dhá go trí mhí ó dheireadh a dtréimhse chuntasaíochta. D’ullmhaigh gach ceann de na ranna agus oifigí Rialtais a gcuid cuntas leithreasa i leith 2016 laistigh den tréimhse trí mhí iarrtha. Ghin leath de na comhlachtaí eile a dréachtráitis airgeadais le haghaidh iniúchta taobh istigh de thrí mhí ó dheireadh a dtréimhse chuntasaíochta. Léiríonn sé seo feabhsú leanúnach ó thréimhse chuntasaíochta 2014.

Faoi dheireadh mhí Mheán Fómhair 2017, bhí a gcuid ráiteas airgeadais iniúchta ginte ag dhá thrian de na comhlachtaí. Ba ionann iad seo agus 97% de luach an láimhdeachais a iniúchadh.

Cuntais a chur i láthair an Oireachtais

Is gnách go n-iarrtar ráitis airgeadais a chur i láthair an Oireachtais taobh istigh de thrí mhí ó dheimhniú an iniúchta. Cuireadh i láthair in am tuairim is 80% de ráitis airgeadais 2016 a deimhníodh agus a bhí dlite le cur i láthair i mí Aibreáin 2018. I gcomparáid leis seo, bhí níos lú ná 60% de ráitis airgeadais i gceist le haghaidh 2014 nuair a rinneadh tomhas i mí na Samhna 2016. Ina gcuid cuntas leithreasa, iarrtar ar ranna Rialtais anois tuairisc ar stádas a chur san áireamh nuair a chuirtear i láthair an Oireachtais ráitis airgeadais iniúchta le haghaidh comhlachtaí agus cistí a bhfuil siad freagrach astu. Ba chóir go méadódh sé seo an mhonatóireacht ag ranna Rialtais ar ghiniúint ráiteas airgeadais iniúchta ag comhlachtaí a ndéanann siad maoirseacht orthu.

Cuntais i riaráistí

Ag deireadh 2017 bhí 13 de ráitis airgeadais nach raibh deimhnithe fós. Léiríonn sé seo feabhsú suntasach ó dheireadh 2015 nuair a bhí 25 cuntas i riaráistí. Tá aghaidh á tabhairt ar bhealach comhoibríoch ar mhoilleanna córasacha in earnálacha áirithe.


Bhí sé (6) chuntas le boird oideachais agus oiliúna i riaráistí ag deireadh 2017. Cé gur léir go bhfuil feabhsuithe ann, is fachtóir rannpháirteach do na moilleanna é an t-athrú suntasach eagraíochtúil a bhí ar an earnáil sin ó 2013.


Tá feabhsú suntasach le feiceáil in earnáil na n-ollscoileanna, earnáil ina raibh ráta ard cuntas i riaráistí ann roimhe seo. Deimhníodh an t-aon chuntas amháin i leith 2015/2016 a bhí i riaráistí ag deireadh 2017.

Ábhair dá dtagraítear i dtuairiscí iniúchtaí

Fuarthas tuairim shoiléir iniúchóireachta i leith an chuid is mó de ráitis airgeadais 2016 – níor cáilíodh ach trí cinn díobh siúd a deimhníodh go dtí seo.


Tugtar ailt ‘béim ar ábhar’ chun aird chun cabhrú le húsáideoirí tuiscint a fháil ar an bhfaisnéis sna ráitis airgeadais. As na tuairiscí iniúchóireachta a eisíodh go dtí seo le haghaidh ráitis airgeadais 2016, tugadh chun aird 48 ábhar den chineál sin. As na hábhair a tuairiscíodh, eascraíonn an chuid is mó díobh ó chomhlachtaí poiblí a ghineann cuntais fhabhraithe nach ndéanann tuairisciú ar phinsin ar an ngnáthbhealach. Tá athbhreithniú á dhéanamh ar an gcur chuige i leith cuntasaíocht ar phinsin sna cásanna seo.


Is ar bhonn eisceachtúil a thagraítear d’ábhair eile i dtuairiscí iniúchóireachta, sa chás go meastar go bhfuil sé cuí an t-ábhar a thabhairt chun aird an Oireachtais. Go hiondúil, baineann na hábhair seo le caillteanais nó úsáid mí-éifeachtach as cistí poiblí, nó deacrachtaí rialachais agus rialaithe. Sainaithníodh 71 ábhar den chineál seo sna tuairiscí iniúchóireachta a eisíodh go dáta i leith 2016. Ba ionann leath de na hábhair a tuairiscíodh agus cásanna ina bhfuair comhlachtaí poiblí earraí agus seirbhísí gan próisis chuí iomaíochta a úsáid.