Tuarascáil Speisialta 112 - Rialachas agus tuairisciú airgeadais i mboird oideachais agus oiliúna

Foilsithe 15 Márta 2021

 

Bainistíonn agus oibríonn boird oideachais agus oiliúna (BOOanna) scoileanna dara leibhéal, coláistí breisoideachais, pobalscoileanna náisiúnta agus réimse ionaid bhreisoideachais agus oiliúna do dhaoine fásta a sholáthraíonn cláir oideachais agus oiliúna.

Faoi fhorálacha an Achta um Boird Oideachais agus Oiliúna, 2013, bunaíodh 16 BOO an 1 Iúil 2013 nuair a rinneadh na 33 coiste gairmoideachais (CGOanna) réamhtheachtaí a dhíscaoileadh.  Tháinig trí BOO in ionad trí CGO go díreach.  Ghlac formhór na BOOanna ceannas ar na seirbhísí a sholáthair dhá CGO, nó trí CGO i gcásanna áirithe, roimhe seo.  Anuas air sin, aistríodh freagracht as breisoideachas agus oiliúint ar mhaithe le fostaíocht chuig an BOO ó SOLAS, sa mhullach ar líonra náisiúnta 16 ionad oiliúna.

Ba é cuspóir an phróisis réasúnaithe oideachas chéad agus dara leibhéal a chomhordú le cláir bhreisoideachais agus oiliúna agus chun an earnáil a shuíomh go ndéanfar forbairt uirthi amach anseo.

In 2018, ba é an caiteachas comhiomlán a thabhaigh BOOanna €2,095 milliún, agus bhain breis agus leath de le luach saothair thart ar 32,000 ball foirne.  Faigheann BOOanna tromlach a gcistithe ón Roinn Oideachais (an Roinn) agus SOLAS.

Cuimsítear i ngnáthstruchtúr BOO an bord an fhoireann feidhmiúcháin.  Tá an bord freagrach leis an Aire as oibriú agus feidhmiú ceart an BOO.  Is gnách go mbíonn príomhfheidhmeannach, stiúrthóir scoileanna, stiúrthóir tacaíochta eagrúcháin agus forbartha agus stiúrthóir breisoideachais agus oiliúna san fhoireann feidhmiúcháin.

Nuair a chuirtear scála na n-oibríochtaí in earnáil an BOO, agus na hathruithe an-suntasacha atá tagtha ar a struchtúr agus a bhfreagrachtaí san áireamh, measadh go raibh bainistíocht airgeadais ag BOOanna tráthúil.

Baineadh leas sa scrúdú as creat a forbraíodh chun go ndéanfaidh comhlachtaí earnála poiblí measúnú ar a gcórais bhainistíochta airgeadais, ar a dtugtar an tsamhail aibíochta um bainistíocht airgeadais (an tsamhail) atá bunaithe ar chúig phríomhthéama.1  Sainaithnítear cúig leibhéal aibíochta sa tsamhail.  (Leagtar amach saintréithe gach leibhéil aibíochta in alt 1.7.)

Fonótaí:

1 Is iad na príomhthéamaí a sainaithníodh sa tsamhail rialachas agus ceannaireacht airgeadais, pleanáil airgeadais, eolas airgeadais don chinnteoireacht, monatóireacht agus tuar airgeadais, agus tuairisciú airgeadais agus feidhmíochta.

D’fhoilsigh an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste Tuarascáil speisialta 101 Samhail um Aibíocht Bainistíochta Airgeadais: Treoir Dea-Chleachtais in Iúil 2018.

Irish-1-image

Cuirtear i láthair sa tuarascáil seo na torthaí a bhí ar scrúdú a rinneadh i gcúig BOO shamplacha inar cuireadh dhá théama chun feidhme ón tsamhail, is é sin: rialachas agus ceannaireacht airgeadais; agus monatóireacht agus tuar airgeadais.  Fiafraíodh de na boird cén leibhéal ar chreid siad gur cheart go mbeadh a BOO ag oibriú air, maidir le gach téama.  Iarradh ar bhainisteoirí sinsearacha freisin go ndéanfaidís measúnú ar an leibhéal a bhí á bhaint amach acu.  Ba é an toradh a bhí air seo ná go measann bainisteoirí sinsearacha, go ginearálta, nach bhfuil dóthain á bhaint amach acu maidir leis an leibhéal a mbíonn súil ag boird a bhaint amach.

Cuirtear achoimre ar fáil i bhFíor 1 ar na torthaí i ndiaidh gur cuireadh an tsamhail i bhfeidhm ar na BOOanna a roghnaíodh.

Irish-2a-image

Irish-2b-image

Deimhníodh an méid seo a leanas sa scrúdú

  • Bhí neamh-chomhsheasmhacht ann idir na boird a scrúdaíodh maidir leis an leibhéal is cuí d’aibíocht airgeadais, mar gheall gur ceapadh go raibh leibhéil éagsúla d’aibíocht cuí.
  • Ní shásaíonn formáid na ráiteas airgeadais don earnáil BOO cleachtas cuntasaíochta a bhfuil glacadh ginearálta leis. Tá na cuntais bunaithe ar airgead tirim go mór, agus ar eolas tábhachtach — mar shampla, ní chuirtear luach na sócmhainní san áireamh.  Deimhníonn an Roinn formáid na gcuntas agus tá sé struchtúraithe chun na socruithe reatha cistithe agus córais in BOOanna a chur san áireamh.  Beartaíonn an Roinn go dtacóidh an t-aistriú chuig seirbhísí comhroinnte bainistíochta airgeadais le socruithe tuairiscithe airgeadais níos fearr do BOOanna.  Idir an dá linn, rinneadh roinnt feabhsúchán ar réadmhaoin a úsáideadh a nochtadh sna teimpléid le haghaidh ráitis airgeadais BOO.  
  • Oibrítear BOOanna faoi láthair go mór bunaithe ar chórais airgeadais leagáide atá neamhleor d’eagraíochtaí dá méid agus dá gcastacht. Is beag dul chun cinn a rinneadh chun córais airgeadais chuí a fhorbairt, córais TFC a fhorbairt do BOOanna san áireamh ar bhonn ‘seirbhísí comhroinnte’. 
  • Gné ríthábhachtach iad táscairí feidhmíochta oiriúnacha nuair a bhíonn measúnú á dhéanamh ar a mhéid atá a príomhchuspóirí gnó á mbaint amach ag eagraíocht. Cuireann SOLAS cistiú ar fáil do BOOanna faoi chomhaontú feidhmíochta soláthair ina sonraítear cistiú agus na táscairí gaolmhara feidhmíochta do chláir bhreisoideachais agus oiliúna.  Faoi dheireadh Mheitheamh 2020, chuir an Roinn comhaontuithe soláthair feidhmíochta i bhfeidhm le gach BOO.  Leagtar amach i gcomhaontuithe soláthair feidhmíochta na príomhphrionsabail a bhfuiltear le cloí leo maidir le bainistíocht airgeadais/rialachas agus cuntasacht chorparáideach idir an Roinn agus an BOO.  Luaitear sna comhaontuithe seo go leagtar amach i bplean seirbhíse na croíghníomhaíochtaí agus na croísheirbhísí atá le soláthar ag an BOO sa bhliain.  
  • Tá an leibhéal acmhainní iniúchóireachta inmheánaí atá ar fáil do BOOanna teoranta. Bhain roinnt bord an tátal as nach raibh na hacmhainní a bhí ar fáil leordhóthanach i gcás eagraíochtaí dá méid agus dá gcastacht.  Chuir an soláthar foirne neamhleor le neamhábaltacht aonad iniúchóireachta inmheánaí an BOO foireann a earcú agus a choimeád.  Cé go bhfuil an líon foirne san aonad imithe i méid ó cheathrar ag deireadh 2018 aníos go dtí naonúr in 2020, tá BOO Chathair Bhaile Átha Cliath laistigh dá shainchúram anois i ndiaidh go raibh a shocruithe féin iniúchóireachta aige roimhe seo. 
  • Is gá don Roinn dul i ngleic le roinnt saincheisteanna maidir le conas a oibrítear boird BOO. D’fhéadfaí feabhas a chur ar fhreastal ar chruinnithe boird.  Tá 21 ball i ngach bord BOO agus cé nach gcuirtear aon chruinnithe ar siúl go comhsheasmhach le córam (i.e. 12 bhall nó níos mó), níl freastal iomlán á bhaint amach.  I gcásanna áirithe, tá éirí as uathoibríoch á dhéanamh mar thoradh ar neamhfhreastail ar chruinnithe i ndiaidh tréimhse chomhsheasmhach sé mhí. 
  • Leagtar amach san Acht um Boird Oideachais agus Oiliúna, 2013 an comhdhéanamh ba cheart a bheith ag boird BOOanna, ionadaithe baill d’údaráis áitiúla, foireann, tuismitheoirí agus comhlachtaí a d’ainmnigh an tAire san áireamh. Deimhníodh san athbhreithniú gurb éagsúil don leibhéal scileanna agus taithí bhainistíochta airgeadais ar leibhéal  boird agus cé gur cuireadh oiliúint ar bhaill den bhord in 2017, ní raibh bainistíocht airgeadais mar chuid shuntasach  den oiliúint a soláthraíodh. 
  • Is minic go bhfaigheann baill den bhord méid mór eolais ar deacair ciall a bhaint as. Is gnách gur cáipéis aon leathanaigh nach bhfuil aon eolas mínithe ann chun míniú a thabhairt ar na figiúirí iontu a bhíonn i gceist leis an eolas airgeadais a chuirtear san áireamh i bpáipéir bhoird.

Sainaithníodh sa scrúdú cásanna dea-chleachtais i roinnt limistéar sna córais rialachais agus tuairiscithe airgeadais a bhí i bhfeidhm sna BOOanna a rinneadh a shampláil.  Chuirfeadh na samplaí seo dea-chleachtais, nuair a chuirfí i bhfeidhm iad ar fud na hearnála, feabhas ginearálta ar chleachtais rialachais agus tuairiscithe airgeadais BOOanna. 

Tá clár réasúnaithe agus athchóirithe na hearnála BOO ar bun le breis agus sé bliana anuas.  Áiríodh leis an gclár athchóirithe tionscadail a bhaineann le barr feabhais a chur ar chórais bhainistíochta airgeadais agus TFC san earnáil nuair a chuirtear na heasnaimh sna córais eolais airgeadais agus TF san áireamh a tháinig aníos ó CGOanna.  Ba mhall don dul chun cinn a rinneadh, áfach, nuair a bhí córais TFC á bhforbairt ar bhonn ‘seirbhísí comhroinnte’, agus chun socruithe tuairiscithe a chuíchóiriú chun maoirseacht fheabhsaithe ag an Roinn a éascú.  Chomh maith leis sin, ní dhearnadh aon athruithe suntasacha ar fhormáid ráitis airgeadais BOOanna, a bhfuil a bhformáid reatha ciotach, deacair le leanúint agus ní shásaíonn sé cleachtas cuntasaíochta cothrom le dáta.